Μέχρι πρόσφατα η Ευρώπη έμοιαζε να αντιμετωπίζει το ζήτημα της άμυνάς της ελαφρώς… ελαφρά: το ΝΑΤΟ και οι ΗΠΑ φρόντιζαν για το θέμα και η “γηραιά ήπειρος” μπορούσε να δρέπει τους καρπούς μιας ειρήνης δεκαετιών. Και μετά, ήρθε η εισβολή της Ρωσίας στη Ουκρανία και όλα άλλαξαν. Και η Ευρώπη άρχισε να συζητά όλο και περισσότερο για την αμυντική της θωράκιση πέρα από το ΝΑΤΟ. Και το ΝΑΤΟ δεν ενθουσιάστηκε. Καθόλου.

Για χρόνια, Κομισιόν και ΝΑΤΟ, παρότι και τα δύο είχαν έδρα τις Βρυξέλλες δεν επικοινωνούσαν σχεδόν καθόλου όταν επρόκειτο για την άμυνα, εκτός από κάποια στρατιωτική συνεργασία σε περιοχές όπως τα Βαλκάνια – επειδή δεν χρειάστηκε. Η άμυνα ήταν το πεδίο του ΝΑΤΟ (είναι άλλωστε μια στρατιωτική συμμαχία), ενώ η ΕΕ ασχολείτο με το εμπόριο, τη γεωργία, την κλιματική αλλαγή και πράγματα όπως τα πρότυπα για τα παραδοσιακά τυριά. Η κατάσταση συνοψίζεται σε μια φράση που είναι δημοφιλής στους στρατιωτικούς κύκλους: “Οι ΗΠΑ πολεμούν, ο ΟΗΕ ταΐζει, η ΕΕ χρηματοδοτεί”.

Η εντολή στην Κομισιόν

Αυτό τώρα αλλάζει. Πληθαίνουν οι εκκλήσεις ώστε η επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή -που θα σχηματιστεί μετά τις εκλογές της ΕΕ τον Ιούνιο και ενδεχομένως θα έχει και πάλι επικεφαλής την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρώην υπουργό Άμυνας της Γερμανίας- να έχει για πρώτη φορά Επίτροπο Άμυνας. Το πρόσωπο στη θέση αυτή θα είναι υπεύθυνο για τη διάθεση δισεκατομμυρίων ευρώ στην αμυντική βιομηχανία της Ευρώπης για να βοηθήσει στις ανάγκες του ίδιου του μπλοκ, καθώς και της Ουκρανίας.

Η Επιτροπή έχει επίσης παρουσιάσει μια ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανική στρατηγική παράλληλα με ένα ταμείο ύψους τουλάχιστον 1,5 δισεκατομμυρίου ευρώ, με στόχο η ΕΕ να αρχίσει επιτέλους να χτυπάει το βάρος της όσον αφορά την άμυνα. Οι ηγέτες της ΕΕ προσπαθούν να βρουν χρήματα για να ενισχύσουν την άμυνα της ΕΕ και είπαν στην Επιτροπή να “διερευνήσει όλες τις επιλογές” μέχρι τη σύνοδο κορυφής του Ιουνίου. Διπλωμάτες λένε ότι οι ηγέτες συμφωνούν στην ανάγκη για τα χρήματα, αλλά διαφωνούν για το πώς θα τα βρουν.

Αντίδραση ΝΑΤΟ

Με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία και την πιθανή επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, το μπλοκ θέλει τα μέλη του να αρχίσουν να σκέφτονται το δικό τους μέλλον όσον αφορά την άμυνα, στο οποίο δεν θα βασίζονται υπερβολικά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο ΝΑΤΟ, όπου οι ΗΠΑ είναι το βασικό μέλος και το οποίο απολαμβάνει εδώ και δεκαετίες την υπεροχή στον τρόπο με τον οποίο οι περισσότερες χώρες της ΕΕ συντονίζουν τις αμυντικές πολιτικές, χτυπάνε οι καμπάνες συναγερμού.

“Δεν είναι δυνατόν η [ΕΕ] και το ΝΑΤΟ να παρουσιάζουν στη Γερμανία, ή στη Δανία, ή στην Πολωνία, δύο αντικρουόμενους καταλόγους στόχων δυνατοτήτων”, δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ τον περασμένο μήνα. Αυτά είναι ισχυρά λόγια από τον συνήθως εξαιρετικά διπλωματικό Στόλτενμπεργκ. “Αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι φυσικά το ΝΑΤΟ είναι ο οργανισμός που πρέπει να θέσει τους στόχους δυνατοτήτων … για το πόσα άρματα μάχης, πόσα αεροπλάνα, πόσα πλοία, τι είδους ετοιμότητα και ούτω καθεξής”, πρόσθεσε.

Το ταμείο των 100 δισ.

Αν το μήνυμά του δεν ήταν αρκετά σαφές, ο Νορβηγός επικεφαλής της συμμαχίας πρόσθεσε: “Αυτή είναι η βασική ευθύνη του ΝΑΤΟ”. Την περασμένη εβδομάδα, ο Στόλτενμπεργκ διπλασίασε επίσης την προσπάθεια του ΝΑΤΟ να είναι ο μεγαλύτερος πάροχος ασφάλειας για το Κίεβο. Η ομάδα του κυκλοφόρησε την ιδέα ενός πενταετούς ταμείου 100 δισεκατομμυρίων ευρώ για την Ουκρανία- υπάρχει επίσης ένα σχέδιο από το ΝΑΤΟ να αναλάβει το αμερικανικό σχήμα Ramstein που οργανώνει τη στρατιωτική βοήθεια για την Ουκρανία.

Ωστόσο, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν αμφιβολίες σχετικά με το επίπεδο αυτό της νομισματικής δέσμευσης – με ορισμένους υπουργούς Εξωτερικών να λένε ότι γούρλωσαν τα μάτια τους κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του Στόλτενμπεργκ νωρίτερα αυτό το μήνα. Ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ πίεσε, λέγοντας ότι θα εργαστεί πάνω στο τεράστιο σχέδιο χρηματοδότησης ενόψει της μεγάλης συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ τον Ιούλιο στην Ουάσινγκτον.

Σκεπτικισμός

Το ίδιο ποσό των 100 δισεκατομμυρίων ευρώ είναι δημοφιλές και σε επίπεδο ΕΕ: προτάθηκε από τον Επίτροπο Εσωτερικής Αγοράς Τιερί Μπρετόν για ένα αμυντικό ταμείο της ΕΕ, καθώς και από την Εσθονία. Οι αξιωματούχοι της ΕΕ είναι ανένδοτοι ότι δεν υπάρχει πιθανότητα επικάλυψης, αλλά επιμένουν ότι το μπλοκ πρέπει να διαδραματίσει οικονομικό ρόλο. “Πρέπει να οικοδομήσουμε ένα τέτοιο βιώσιμο χρηματοδοτικό μέσο, εάν πρέπει να προστατευθεί η ευρωπαϊκή ασφάλεια” δήλωσε ο Τομάς Κοπέτσνι, ο Τσέχος απεσταλμένος για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας και πρώην αναπληρωτής υπουργός Άμυνας.

Πολλά εξαρτώνται από τη στάση της Ουάσινγκτον. “Εάν οι ΗΠΑ είναι σύμφωνες [με] ένα κοινό ταμείο, ας το κάνουμε στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Εάν θέλουν να συνεχίσουν να το κάνουν διμερώς, ας το κάνουν υπό την ομπρέλα της ΕΕ”, δήλωσε ο Κοπέτσνι. Ωστόσο, ο σκεπτικισμός του ΝΑΤΟ σχετικά με την ενασχόληση της ΕΕ με την άμυνα είναι βαθύς, καθώς βλέπει τα σχέδια της ΕΕ ως δυνητικό σφετερισμό εξουσιών που θεωρούνται από καιρό ιερά και απαραβίαστα για την 75χρονη συμμαχία και λένε ότι οι ρυθμιστικές παρορμήσεις του μπλοκ θα μπορούσαν να προκαλέσουν χάος στα σχέδια του ΝΑΤΟ.

Ζήτημα… προτύπων

Ο φόβος είναι επίσης ευρέως διαδεδομένος ότι η ΕΕ μπορεί να σχεδιάζει να θέσει τα δικά της πρότυπα πυρομαχικών, διαφορετικά από εκείνα της συμμαχίας, τα οποία ισχύουν εδώ και μισό αιώνα. Σε επιστολή που έστειλε ο Στόλτενμπεργκ στη φον ντερ Λάιεν στις 26 Ιανουαρίου, σύμφωνα με το POLITICO, προειδοποίησε ότι “ανησυχώ για την πιθανή επικάλυψη με τις υπάρχουσες δραστηριότητες του ΝΑΤΟ”, προσθέτοντας: “Ειδικότερα, θα ανησυχούσα εάν η ΕΕ προχωρούσε στον καθορισμό προτύπων για τα πυρομαχικά”.

Το ΝΑΤΟ είναι υπεύθυνο για τους τύπους και τα αποθέματα πυρομαχικών – πόσα πρέπει να διατηρούνται, ποιους τύπους πρέπει να διατηρούν – με κατευθυντήριες γραμμές για τη διασφάλιση της διαλειτουργικότητάς τους πέρα από τα σύνορα, έτσι ώστε, για παράδειγμα, μια γαλλική σφαίρα να μπορεί να βληθεί από μια γερμανική κάννη. Οι ανησυχίες είναι αμφίδρομες. “Υπάρχει από την πλευρά της ΕΕ, όταν πρόκειται για θέματα άμυνας, ένα μικρό αίσθημα ότι είναι ο νεοεισερχόμενος και ο κατώτερος εταίρος”, δήλωσε ο Καμίλ Γκραντ, πρώην βοηθός γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, η οποία είναι τώρα επικεφαλής του τομέα άμυνας στο think tank του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων.

Ένας “μικρός φόβος”

Ο Γκραντ πρόσθεσε ότι φαίνεται να υπάρχει “ένας μικρός φόβος” από την πλευρά της ΕΕ ότι “αν δώσουμε πάρα πολλά … αν αναγνωρίσουμε πάρα πολύ ότι το ΝΑΤΟ έχει την τεχνογνωσία … δεν θα έχουμε τη στρατηγική μας αυτονομία”. Αλλά ο Στόλτενμπεργκ έχει καταστήσει απολύτως σαφές ποιος θα θέσει τα πρότυπα για την άμυνα και την ασφάλεια – και αυτό δεν είναι η ΕΕ. “Χρειαζόμαστε μόνο ένα θεσμικό όργανο που να θέτει τα πρότυπα – έτσι τα πρότυπα του ΝΑΤΟ για τη διαλειτουργικότητα, για τις επικοινωνίες, για την εναλλαξιμότητα των πυρομαχικών, όλα αυτά είναι μόνο ένα σύνολο προτύπων. Δεν έχετε δύο σύνολα προτύπων – τότε πετυχαίνετε το ακριβώς αντίθετο”, τόνισε.

Ωστόσο, ο επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Ζόζεπ Μπορέλ, υπερασπίστηκε την κίνηση της ΕΕ να κάνει περισσότερα για την αμυντική βιομηχανία. “Η ειρήνη δεν είναι πλέον δεδομένη, δυστυχώς. Ο πόλεμος βρίσκεται στα σύνορά μας”, δήλωσε τον περασμένο μήνα. “Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας έφερε μια μεγάλη αίσθηση του επείγοντος να ενισχύσουμε τις βιομηχανικές αμυντικές μας ικανότητες”. Για την ΕΕ, η πιθανή επιστροφή του Τραμπ ως προέδρου των ΗΠΑ καθιστά ακόμη πιο επείγουσα την ανάγκη η Ευρώπη να ενισχύσει γρήγορα τις αμυντικές της ικανότητες.

Επικαλύψεις

Σε ομιλία της τον Φεβρουάριο, η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι θα χρειαστεί επειγόντως μια “νέα ευρωπαϊκή αμυντική νοοτροπία”, διότι “δεν έχουμε τον έλεγχο των εκλογών ή των αποφάσεων σε άλλα μέρη του κόσμου”. Καθώς οι αρμοδιότητες των δύο θεσμικών οργάνων θολώνουν, ο μεταξύ τους ανταγωνισμός αυξάνεται. “Είναι απολύτως σαφές ότι υπάρχει επίσης μια προσπάθεια από την πλευρά της Ατλαντικής Συμμαχίας να ταιριάξει ή και να ξεπεράσει την προσπάθεια που έχει καταβάλει η Ευρωπαϊκή Ένωση στον συγκεκριμένο τομέα”, δήλωσε ο Αντόνιο Μισιρόλι, πρώην βοηθός γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ για τις αναδυόμενες προκλήσεις ασφαλείας.

Προσθέτοντας στην πολυπλοκότητα, τα μέλη των δύο επικαλύπτονται σε μεγάλο βαθμό – και τα εν λόγω χρήματα προέρχονται από μία μόνο εθνική πηγή. “Υπάρχουν τώρα 23 [χώρες] που είναι και στους δύο οργανισμούς και νομίζω ότι ορισμένες από αυτές ειδικότερα μπορεί να αισθάνονται πολύ πιεσμένες”, δήλωσε ο Μισιρόλι. Μπορεί να υπάρχει δυσπιστία μεταξύ των θεσμών, αλλά σε προσωπικό επίπεδο ο Στόλτενμπεργκ συμπαθεί τη φον ντερ Λάιεν. Το ζευγάρι συνεργάζεται τακτικά – και φιλικά. “Του αρέσει πραγματικά το στυλ της, ειδικά όταν πρόκειται για την Ουκρανία”, δήλωσε πρόσωπο που βρίσκεται κοντά στον γ.γ. του ΝΑΤΟ.

Ο Γενς και η Ούρσουλα

Πράγματι, η φον ντερ Λάιεν είχε κάποια στιγμή προβληθεί ως πιθανός διάδοχος του Στόλτενμπεργκ, η θητεία του οποίου λήγει φέτος. Οι δύο τους πραγματοποίησαν κοινά ταξίδια και στις τρεις χώρες της Βαλτικής τόσο πριν όσο και μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Έδωσαν επίσης κοινή συνέντευξη Τύπου στη Διάσκεψη για την Ασφάλεια του Μονάχου τον Φεβρουάριο. “Αγαπητή Ούρσουλα, είναι πάντα υπέροχο να είμαι μαζί σου”, δήλωσε ο Στόλτενμπεργκ μπροστά στις κάμερες στο Μόναχο. “Και Ούρσουλα, έχεις διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ανύψωση της συνεργασίας ΝΑΤΟ-ΕΕ σε πρωτοφανή επίπεδα”.

“Την ημέρα της εισβολής, εσύ και εγώ σταθήκαμε δίπλα-δίπλα και δώσαμε ένα σαφές μήνυμα υποστήριξης προς τον ουκρανικό λαό”, υπενθύμισε ο Στόλτενμπεργκ, παραλείποντας να αναφερθεί στο άλλο πρόσωπο που βρισκόταν επίσης στη σκηνή εκείνη τη στιγμή – τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ. Αλλά υπάρχει λιγότερη εμπιστοσύνη στα χαμηλότερα επίπεδα του ΝΑΤΟ και της Επιτροπής.

Καχυποψία

“Το παράδοξο είναι ότι στο υψηλότερο επίπεδο υπάρχει μια αρκετά καλή και φιλική σχέση εργασίας μεταξύ του Στόλτενμπεργκ και της φον ντερ Λάιεν ειδικότερα. Στη συνέχεια, υπάρχουν πολλές ανεπίσημες ανταλλαγές μεταξύ υπαλλήλων”, δήλωσε ο Γκραντ, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ. “Αλλά τη στιγμή που πρέπει να γίνουμε πολύ πρακτικοί και σοβαροί για να λάβουμε αποφάσεις, πέφτουμε σε ένα μείγμα θεσμικών αντιπαλοτήτων, έλλειψης αμοιβαίας γνώσης και νομικοπολιτικής λεπτομέρειας”.

Ο Γκραντ υπενθύμισε ότι όταν ήταν ακόμη στο ΝΑΤΟ, τον κρατούσαν συστηματικά μακριά από μέρη των συνεδριάσεων της ΕΕ στις οποίες είχε προσκληθεί λόγω του ρόλου του στη συμμαχία – παρόλο που είναι Γάλλος. Θα ήταν επίσης εξίσου περίπλοκο με τους συμμάχους να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή της ΕΕ στις συνεδριάσεις του ΝΑΤΟ πέρα από ένα σύντομο τμήμα που θα ήταν αφιερωμένο στην αμοιβαία ενημέρωση.

Εντάσεις

Σε μια ιδιαίτερα τεταμένη περίπτωση, είπε ο Γκραντ, ένας συνάδελφος της ΕΕ προσπάθησε να εμποδίσει έναν Τούρκο ομιλητή του ΝΑΤΟ να συμμετάσχει σε μια κοινή συνεδρίαση. Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ αλλά όχι της ΕΕ. “Αναγκάστηκα να πω, παράτα με. Θα καλέσω όποιον είναι το κατάλληλο πρόσωπο για να εκπροσωπήσει το ΝΑΤΟ. Δεν πρόκειται να τους επιλέξω με βάση τη σημαία”, δήλωσε ο Γκραντ. Η εδαφική διαμάχη της Τουρκίας με την Κύπρο -ένα μη μέλος του ΝΑΤΟ στην ΕΕ- κάνει επίσης τα πράγματα πιο περίπλοκα μεταξύ των δύο θεσμών.

Οι Τούρκοι διπλωμάτες στο ΝΑΤΟ δεν είναι πρόθυμοι να αφήσουν το προσωπικό της συμμαχίας να μοιραστεί πάρα πολλές πληροφορίες με την ΕΕ, καθώς οι Κύπριοι αξιωματούχοι θα μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε αυτές. “Θα μπορούσατε να σκεφτείτε ότι έχουμε τον πόλεμο στην Ουκρανία και οι δύο ομάδες πρεσβευτών θα έπρεπε να συναντώνται όσο το δυνατόν συχνότερα για να συζητούν στρατηγικές”, δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ. “Αυτό δεν συμβαίνει, χάρη στην Τουρκία και την Κύπρο”. Όλα αυτά καθιστούν τη συνεργασία μεταξύ των δύο τεταμένη και η πίεση για αναπροσαρμογή σε έναν κόσμο πολέμου και απειλών θα συμβάλει μόνο στην αύξηση αυτών των εντάσεων.

Πηγή: economico.gr